?????? ???????????????? ???????? ????? ?????????? ??????????? ???????? ??????

စစ္ႀကဳိေခတ္ ကေတာ့ ေအာက္အရပ္က ဘိုင္စကုတ္လို႔ ေခၚတယ္။ မႏၲေလးက ယေန႔တုိင္ ဓာတ္ရွင္ လုိ႔ေခၚတယ္။ ေတာနယ္ေတြက  အရိပ္ျပပြဲလို႔ ေခၚခဲ့ၾကတယ္။ ပထမဆံုး ျပသခဲ့တဲ့ ႐ုပ္ရွင္က ဦးထြန္းရွိန္ စ်ာပန သတင္းကားပါ။ ႐ိုက္ကူးသူက လန္ဒန္အတ္ ဦးအံုးေမာင္ပဲ။ ဓာတ္ပံုဆရာ ဦးေမာင္ေမာင္နဲ႔အတူ ႀကိဳးစားခဲ့ၾကတာေပါ့။ ေနာက္ေတာ့ ဇာတ္ကြက္ ဇာတ္လမ္း ပါတဲ့ ေမတၱာနဲ႔ သူရာ ဇာတ္ကားကို ႐ိုက္ၾက ျပန္တယ္။ ဒီဇာတ္ကားဟာ ဇာတ္ကြက္ ဇာတ္လမ္း ပါတဲ့ ပထမဆံုး ျမန္မာ ႐ုပ္ရွင္ ဇာတ္ကားပါ။ စီနီမာဒီ ပဲရစ္႐ံုမွာ ျပသခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၂၀ ျပည့္ႏွစ္ ေအာက္တုိ ဘာလ (၁၃)ရက္ေန႔မွာ ေပါ့။ ဒီ႐ုပ္ရွင္႐ံုဟာ ယခု ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေစ်း ေနရာမွာ တည္ရွိ ခဲ့တာ၊ ဒီေနရာဟာ ေရွးတုန္း ကေတာ့ မီးရထား ဌာနပိုင္ ေျမေနရာ ျဖစ္လို႔ ေက်ာက္မီးေသြး ေတြပံုတဲ့ ကြက္လပ္ႀကီးပဲ။ ေစ်းႀကီး မေဆာက္ မီက ဒီေနရာမွာ “အယ္လီဖင္ စတံု႐ံု”၊ “စီနီမာဒီ ပဲရစ္႐ံု”နဲ႔ အလယ္မွာ “အင္ပိုင္ယာ႐ံု” ဆိုၿပီး ႐ုပ္ရွင္႐ံု သံုး႐ံု ရွိပါတယ္။ ေစ်းႀကီး ေဆာက္ဖို႔ အဲဒီ သံုး႐ံုကို မဖ်က္ေသးမီ အခ်ိန္မွာပဲ “႐ြိဳင္ရယ္႐ံု”ကို ဗိုလ္ခ်ဳပ္လမ္းႏွင့္ (၃၁)လမ္းေထာင့္မွာ ထပ္ေဆာက္ၿပီး ႐ုပ္ရွင္ ကားမ်ား ျပသ ေနပါၿပီ။ ယခု စင္ထရယ္ ဟိုတယ္(Central Hotel) ေနရာ မွာေပါ့။ လြပ္လပ္ေရး ရၿပီး ေနာက္ပိုင္းမွာ ေတာ္၀င္႐ံု ရယ္လို႔ အမည္ေျပာင္း ခဲ့ပါတယ္။

ျမန္မာ့ ႐ုပ္ရွင္ရယ္ လို႔ေပၚၿပီး သံုးႏွစ္အၾကာ ၁၉၂၃ ခုႏွစ္မွာ “ေတာၿမိဳင္စြန္းက လြမ္းေအာင္ဖန္” ႐ုပ္ရွင္ ဇာတ္ကား ေပၚလာ ပါတယ္။ အသံေတာ့ မထြက္ ေသးဘူး။ အသံတိတ္ ကားပါ။ ဒီဇာတ္ကား ျဖစ္လာပံုက ဒီလိုပါ။ ျမန္မာ့ ႐ုပ္ရွင္ကို ပထမ စထြင္ခဲ့တဲ့ ဦးအံုးေမာင္ဟာ သူရဲ႕အစုစပ ္႐ုပ္ရွင္ လုပ္ငန္းမွာ ေငြေရးေၾကးေရး အခက္ အခဲေၾကာင့္ မိမိပိုင္တဲ့“ဘားမားဖလင္း”ကို ျမန္မာ အေဆြ ကုမၸဏီထံ ေရာင္းခ်လုိက္ ပါတယ္။ ဒီ ျမန္မာ အေဆြ ဟာ ေနာင္ ေတာ့ “ေအ၀မ္း” ႐ုပ္ရွင္ ကုမၸဏီရယ္လို႔ နာမည္ႀကီး လာခဲ့တာပါ။ ျမန္မာအေဆြ ကုမၸဏီဟာ ကိုလိုနီ ေခတ္က ႏုိင္ငံျခား သားပုိင္ ကုမၸဏီမ်ားႏွင့္ အၿပိဳင္ ေရာင္း ၀ယ္ ေဖာက္ကား ခဲ့တဲ့ ျမန္မာပိုင္ ကုမၸဏီ ပဲ။ ပိုင္ရွင္ သူေဌးႀကီး ဦးဘၫြန္႔ဟာ ဂီတ အႏုပညာကို အလြန္ ၀ါသနာ ပါသူ တစ္ဦးပါ။ ဒါေၾကာင့္ ၁၉၂၃ ခုႏွစ္မွာ “ျမန္မာ အေဆြ ကုမၸဏီမွ စီမံ အုပ္ခ်ဳပ္ ေသာ ဘားမားဖလင္း ကုမၸဏီ”ဆိုတဲ့ အမည္နဲ႔ ေတာၿမိဳင္စြန္းက လြမ္းေအာင္ ဖန္ ဇာတ္ကား ႐ိုက္ကူးၿပီး ႐ံုတင္ ျပသ ခဲ့ပါတယ္။ ဒီကားျပေတာ့ ေရွးတုန္းက ႐ုပ္ရွင္ကား ေတြနဲ႔ မတူဘဲ ဇာတ္ကြက္ ဇာတ္လမ္းနဲ႔ ဆုိင္တဲ့ သီခ်င္းေတြကို ထည့္သြင္း လာပါတယ္။

ဒီကား ထက္ေစာတဲ့ ေက်းေတာသူ မႏု ဇာတ္ကားမွာ တူရိယာ ပညာရွင္သံုး ဦးက စႏၵရား၊ တေယာ၊ မယ္ဒလင္ သံုးမ်ဳိးနဲ႔ တီးခတ္ၿပီး အဆိုေတာ္ ကိုၿဖိဳး က သီဆိုခဲ့တယ္ ဆိုေပမဲ့ ဆီေလ်ာ္ သလို လက္တန္း သီဆို တီးမႈတ္ခဲ့ ၾကရတာ ပါ။ ႐ုပ္ရွင္ သီခ်င္းရယ္လို႔ သီးသီးသန္႔ သန္႔ေရးၿပီး သီဆို တီးမႈတ္တဲ့ ဇာတ္ကား ကေတာ့ ေတာၿမိဳင္စြန္းက လြမ္းေအာင္ ဖန္ဟာ ပထမဆံုး ႐ုပ္ရွင္ ဇာတ္ကားပဲ။

သူေဌးႀကီး ဦးဘၫြန္႔က ေတးေရး ဆရာမ်ား ျဖစ္တဲ့ လွည္းတန္း ဦးလူက ေလးနဲ႔ နန္းေတာ္ေရွ႕ ဆရာတင္ကို အခ ေၾကးေငြ သတ္မွတ္ခ်က္ မရွိဘဲ ေစတနာ အျပည့္နဲ႔ ေငြေၾကး ေထာက္ပ့ံၿပီး ဇာတ္၀င္ ေတးမ်ား ေရးေစ ပါတယ္။ ဒီဇာတ္ကား ရဲ႕ဇာတ္ၫႊန္းကို ေရးေပးတဲ့ ဒဂုန္ခင္ ခင္ေလးကို ဆိုရင္ ေရႊဒဂၤါး (၃)ျပားနဲ႔ ေငြ(၃၀၀)က်ပ္ ၪဏ္ပူေဇာ္ခ ေပးခဲ့ပါ တယ္။ ဦးဘၫြန္႔ဟာ အႏုပညာ အေပၚ မွာ အဲဒီေလာက္ ေလးစား တာပါ။ ဒီ႐ုပ္ရွင္ ကားကို စီနီမာဒီ ပဲရစ္႐ံုနဲ႔ ႐ိုင္ရယ္ ႐ံုႏွစ္႐ံု ခြဲျပခဲ့ပါတယ္။ စီနီမာဒီ ပဲရစ္မွာ စႏၵရား ဦးသာဒင္၊ တေယာ ကိုဘရီ၊ အဆုိေတာ္ ျပည္ေမာင္ႀကီးနဲ႔ မတင္လွတို႔ ပါ၀င္ သီဆို တီးမႈတ္ၾကတယ္။ ႐ိုင္ရယ္႐ံု မွာေတာ့ စႏၵရား ဦးဘလတ္၊ တေယာ (၁၁)လမ္း ကိုေမာင္ေမာင္၊ အဆုိေတာ္ လွည္းတန္း ဦးလူကေလးနဲ႔ ေဒၚအံုးေမ ႀကီးတို႔က ဆိုၾက တီးၾကတယ္။ အဲဒီ အခ်ိန္က လွည္းတန္း ဦးလူကေလးဟာ မ်က္စိ အလင္းမရ ရွာေတာ့ပါ။ ဒီ ဇာတ္ကားမွာ ပါ၀င္ သူမ်ား ကေတာ့ ဦးညီပု၊ ကိုတင္ေဖ၊ ဦးဘကေလး၊ မိမိ ေလး၊ မျမၫြန္႔ တုိ႔ပဲ။ ဦးညီပုဟာ ျမန္မာ့ ႐ုပ္ရွင္ ေလာကမွာ ဒါ႐ိုက္တာ အျဖစ္နဲ႔ သက္တမ္း ရွည္စြာ ေက်ာ္ၾကား ခဲ့တဲ့ ႐ုပ္ရွင္ ဖခင္ႀကီး တစ္ဦး ျဖစ္သလို၊ ဦးဘက ေလးဟာလည္း ေရႊ႐ိုးဘ ကေလးဆိုတဲ့ အမည္နဲ႔ ေရွးဦး ျမန္မာကာတြန္းရဲ႕ ဖခင္ႀကီး တစ္ဦးအျဖစ္ ေက်ာ္ၾကားခဲ့ သူပါ။ တုိင္းျပဳျပည္ျပဳ ကာတြန္းေတြ အမ်ားႀကီး ေရးခဲ့သူ တစ္ဦးေပါ့။ ေတာ ၿမိဳင္စြန္းက လြမ္းေအာင္ဖန္ ဇာတ္ ကားဟာ ပထမဦးဆံုး ဇာတ္၀င္ေတးမ်ား စသံုးတဲ့ ကားမို႔ ဒီ႐ုပ္ရွင္ ကားမွာပါတဲ့ သီခ်င္း ႏွစ္ပုဒ္ကို ေဖာ္ျပပါမယ္။

ေတာၿမိဳင္စြန္း ပဏာမ
လွည္းတန္း ဦးလူကေလး ေရးသည္။
(အိုေလ ေတာၿမိဳင္စြန္းက လြမ္း ေအာင္ဖန္၊ ျမန္မာ အေဆြ ကုမၸဏီႀကီးက ထြင္လုိက္ျပန္)၂၊ ထူးတာ ဆန္းတာၾကံ၊ ေမာင္ညီပုရဲ႕ၪဏ္၊ ဇာတ္ကား အမည္မွန္ ေတာၿမိဳင္စြန္းက လြမ္းေအာင္ဖန္။
(သက္လယ္ရယ္ သက္လယ္ ေရႊေသြးရယ္၊ မၾကင္နာ စိမ္းေတာ့ စိမ္းရက္ျပန္)၂၊ ထူးတာ ဆန္းတာၾကံ ေမာင္ညီပုရဲ႕ ၪဏ္၊ ဇာတ္ကားအမည္ မွန္၊ ေတာၿမိဳင္စြန္းက လြမ္းေအာင္ဖန္)
ဒီဇာတ္ကားမွာ ဦးေရႊ႐ိုးနဲ႔ ေဒၚမိုး တို႔ ေရပက္တဲ့ အခန္းပါတယ္။ နန္းေတာ္ ေရွ႕ ဆရာတင္က သူ႔ရဲ႕ ေက်ာ္ၾကားၿပီး ေရႊက်ီးညိဳ သီခ်င္းအလိုက္ကို မွီးလို႔ ဦးေရႊ႐ုိး ေရပက္ သီခ်င္းဆိုၿပီး ဇာတ္၀င္ ေတးတစ္ပုဒ္ ဖန္တီး ခဲ့တယ္။ ဦးေရႊ႐ိုး နဲ႔ ေဒၚမိုး အခန္းဟာ လူႀကိဳက္ မ်ားလို႔ ယေန႔ အထိ ေရႊ႐ိုး ေဒၚမိုး အကရယ္လို႔ တြင္က်န္ရစ္ ခဲ့တာေပါ့။ ဦးေရႊ႐ိုး ေရပက္ သီခ်င္းက ဒီလိုပါ။

ဦးေရႊ႐ိုး ေရပက္သီခ်င္း
နန္းေတာ္ေရွ႕ဆရာ တင္ေရးသည္။
ႏွစ္သစ္ကူး သႀကၤန္ေရ ပက္မဗ်ဳိ ေရႊမ်က္ႏွာ ကအို၊ ဦးေရႊ႐ိုးက ေဒၚမိုးကို ညိဳျမ ညိဳျမဆို၊ ေရႊႁပြတ္တို ေရႊႁပြတ္တို၊ မူဟန္ပို မပက္နဲ႔လို႔ ေဒၚမိုးဆို၊ လာဗ်ဳိ လာဗ်ဳိ ေရႊႁပြတ္တို၊ (ခ်ဳိခ်ဳိ သာသာေျပာ မရ သကို)၂ ရွက္စရာ သူဆို ကိုေရႊ႐ိုးရဲ႕ ပ်ဳိတေမ ဇြတ္ပိုး ထုိးမဲ့ အကို၊ အၿငိဳးဖြဲ႕လို႔ ရန္ပို၊ အမွန္ဆို ရသကို၊ တန္ပါ ညိဳျမပက္ မဗ်ဳိ။

(မပက္နဲ႔ ေဒၚမိုးသူဆို)၂ (ေျပာတုိင္း ပို)၄ ေနပူ က်က္က်က္ ေရမပက္ ပါနဲ႔ ေဒၚမုိး ကဆို(ေရႊႁပြတ္တို)၃၊ ေမမိုး ေရႊ႐ိုး ေရခ်ဳိး မလား လို႔ဆုိ။

မတက္တမ္း သႀကၤန္ပက္ ၾကပါစို႔ ဦးေရႊ႐ုိး ကဆို၊ ေဒၚမိုးကို အမ်ဳိးမ်ဳိး က်ီစား သဗ်ဳိ၊ ရႊဲရြဲ လို႔စို၊ ေရႊ႐ိုး လူပ်ဳိႀကီး ေလးဟာမို႔ သည္းကို က်ဳပ္ႀကိဳက္ သဗ်ဳိ ေဒၚမိုးကို အမ်ဳိးမ်ဳိး က်ီစား သဗ်ဳိ၊ ရႊဲရႊဲ လို႔စို၊ သူ႔ကာလေရ ပက္တာကို စိတ္မဆိုး နဲ႔ဗ်ဳိ၊ ဖိနပ္ကိုင္ကာ ေဒၚမုိးက ႐ုိက္မယ္ လို႔ဆို၊ ဦးေရႊ႐ိုး တစ္မ်ဳိး ေလွာင္သကို ေျပာင္ေျပာင္ တယ္ဆို၊ ဖိနပ္ကိုင္ကာ ေဒၚမိုးက ႐ုိက္မယ္ လို႔ဆို။ (မူဟန္ပို မူဟန္ပို) ၄ေရႊကိုေရႊကို ေဒၚမိုးပိုး တယ္ဆို၊ ဖမ္းသကို နမ္းမလို သူက အစစဇြတ္ အတင္းညႇဥ္းမယ့္ ကိုလူပ်ဳိ၊ တန္ပါဆို ၪဏ္ရွာသကို ေျပာမရ သဗ်ဳိ၊(ေဒါသပို)၂ ဦးေရႊ႐ိုး ေရထဲ ႏွစ္လို႔ငို
ဒီဇာတ္ကားဟာ ေက်ာ္လြန္းလို႔ “ပါလိုဖံုး”ဓာတ္ျပား ကုမၸဏီက ဓာတ္ျပား သြင္းေရာင္း ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ ေတာ့ ျမန္မာ့ ႐ုပ္ရွင္ အသံတိတ္ တစ္ေခတ္လံုး ဇာတ္၀င္ ဇာတ္ပို႔ သီခ်င္းမ်ားလည္း တျဖည္းျဖည္း အဆင့္ အတန္း ျမင့္ တုိး တက္လာ သလို အသံထြက္ ေခတ္ေရာက္ ေတာ့လည္း အဆို အတီးဂီတ ပညာရွင္ မ်ားရဲ႕ ႀကိဳးစား မႈေၾကာင့္ ျမန္မာ ႐ုပ္ရွင္ သီခ်င္းရယ္လို႔ တသီး တသန္႔နဲ႔ ၿမိဳင္ၿမိဳင္ ဆုိင္ဆုိင္ ေပၚထြန္း လာခဲ့ပါတယ္။ အသံတိတ္ ေခတ္ကေတာ့ ႐ုပ္ရွင္ ျပေန စဥ္မွာ အဆိုေတာ္မ်ား နဲ႔ တီး၀ိုင္းက တိုက္ ႐ုိက္ သီဆို တီးမႈတ္ရတာ၊ တစ္ေန႔ေလး ပြဲ ျပရင္ ေလးပြဲစလံုး ဆိုၾက တီးၾက တာပဲ။ အသံခ်ဲ႕ စက္မေပၚ ခင္က တစ္႐ံု လံုးၾကား ေအာင္ ဆိုၾက တီးၾက ရတဲ့ ဇြဲဟာ ဘယ္ ေသး မတုံး။ ေတာ္႐ံု အဆိုေတာ္ဟာ ႐ုပ္ရွင္ တီး၀ုိင္းနဲ႔ မဆိုရဲဘူး။ ဒါေလာက္ ပင္ပန္းတာပါ။ အသံထြက္ ေခတ္ ေရာက္ေတာ့ ေအ၀မ္း၊ ၿဗိတိသွ် ဘားမား လို ႐ုပ္ရွင္ ကုမၸဏီႀကီး ေတြက ႐ုပ္ရွင္ သီခ်င္းမ်ားကို သီးသန္႔ ဓာတ္ျပားသြင္း ေရာင္းခ် ခဲ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္ တစ္ေခတ္ တစ္ခ်ိန္က ျမန္မာ ႐ုပ္ရွင္ သီခ်င္းရယ္လို႔ ျဖစ္ေပၚ လာေအာင္ ႀကိဳးပမ္း တီထြင္ခဲ့ ရတဲ့ ႐ုပ္ရွင္ ဂီတ၊ ေတးေရး၊ ေတးဆို အႏုပညာရွင္ မ်ားကို အစဥ္ ေလးစားဂုဏ္ ယူရင္း ျမန္မာ ႐ုပ္ရွင္သီခ်င္း အစ “ေတာ ၿမိဳင္စြန္းက လြမ္းေအာင္ဖန္”ကလို႔ ဆိုထုိက္ ေၾကာင္းပါဗ်ာ။
စာကိုး
၁။    ႐ုပ္ရွင္ဂီတႏွင့္ ကၽြန္ေတာ္            -စစ္ကိုင္းလွေရႊ
၂။    ျမန္မာ့႐ုပ္ရွင္သမိုင္းစဥ္            ေငြရတုကာလ
၃။    ကၽြႏု္ပ္ႏွင့္                ျမန္မာ့႐ုပ္ရွင္ေလာက    -ဒဂုဏ္ပ ဦးဘတင္
၄။    ပါလိုဖံုးဓာတ္ျပားစာရင္း             စာအုပ္ငယ္
၅။    ႏွစ္ငါးဆယ္ ယဥ္ေက်းမႈေရးရာ
၆။    ျမန္မာ့လြတ္လပ္ေရး
ႀကိဳးပမ္းမႈႏွင့္
႐ုပ္ရွင္ အႏုပညာရွင္မ်ား
- ေကျမဴး
၇။    မိုးဂ်ာနယ္                - ဒီဇင္ဘာ ၂၀၀၂

သစၥာေမတၱာ၊ကိုကိုေအာင္၊
(ေရႊအျမဳေတ မဂၢဇင္း ေဖေဖာ္၀ါရီလ ၂၀၁၃)