က်မ္းက်ိန္လႊာ ဆိုတာကို သာမန္ ကတိက၀တ္ တစ္ခုထက္ ပိုၿပီး အေလးအနက္ ထားတတ္ၾကတာ အေၾကာင္းမဲ့ မဟုတ္ပါဘူး။

တကယ္ေတာ့ က်မ္းက်ိန္တယ္ ဆိုတဲ့ စကားလံုးဟာ ႐ံုးသံုး ျဖစ္သလို သာမန္လူေတြ အေနနဲ႕ လုပ္ရဖို႔ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးတဲ့ အလုပ္မ်ိဳးလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ တရား႐ံုးလို ေနရာမ်ိဳးကို ေရာက္ရပါမွ က်မ္းက်ိန္ ဆိုရတာမ်ိဳးပါ။ ဒါေပမဲ့ အရပ္ထဲမွာလည္း ကတိ က၀တ္ ဆိုတာမ်ိဳးကေတာ့ လုပ္ရေလ့ ထံုးစံ ရွိပါတယ္။ က်မ္းက်ိန္တယ္ ဆိုတာ သာမန္လူေတြ လုပ္တဲ့ ကတိက၀တ္ ျပဳတာ၊ မွန္ကန္ေၾကာင္း သစၥာ ဆိုတာမ်ိဳးကို နတ္သိၾကားလို၊ ကမာၻ ေျမႀကီးလို ျမင့္ျမတ္ တည္ၾကည္သူေတြကို သက္ေသ တည္ၿပီး ေျပာဆိုတာပဲလို႔ ဆိုရမွာပါ။

က်ိန္ဆိုရတာမ်ိဳး ျဖစ္ေပမဲ့ အေျခခံထား တာကေတာ့ က်ိန္ဆိုသူရဲ႕ ႐ိုးသား ေျဖာင့္မတ္မႈ၊ သစၥာရွိ တည္ၾကည္မႈပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ က်ိန္ဆိုသူဟာ က်မ္းပါစာသား အတိုင္း ကတိက၀တ္ကို မတည္ဘဲ ေဖာက္ဖ်က္ရင္ က်မ္းစူးတယ္ ဆိုတာမ်ိဳး သံုးတတ္ၾကေပမဲ့  အဓိကကေတာ့ ကိုင္ဆို က်ိန္တြယ္ခဲ့တဲ့ က်မ္းက က်ိန္ဆိုခဲ့သူကို မ်က္ျမင္ဒုကၡ ေပးတာမ်ဳိး မဟုတ္ဘဲ က်ိန္ဆိုခဲ့ သူရဲ႕ ကတိသစၥာရွိမႈနဲ႕ ႐ိုးသားမႈ အရာ ခ်ဳိ႕ယြင္း ပ်က္ျပားသြားတာေၾကာင့္ပဲ က်ိန္ဆိုခဲ့ သူရဲ႕ ဂုဏ္သိန္သေရ ပ်က္ယြင္းတာမ်ိဳးကို ဆိုလိုပါတယ္။

က်မ္းက်ိန္မႈေတြကို အမ်ားအားျဖင့္ေတာ့ ဘာသာေရးအျပဳအမူအေနနဲ႕ လုပ္ၾကတာမ်ား ပါတယ္။ က်မ္းက်ိန္မႈတိုင္းမွာ အေလးအျမတ္ ထားရသူ တစ္ဦးဦးကိုျဖစ္ေစ၊ အေလးအျမတ္ ထားစရာ အရာ၀တၳဳ တစ္ခုကိုျဖစ္ေစ ထိေတြ႕ကိုင္တည္ သက္ေသ တည္ၿပီးကာမွ အာမခံရမယ့္ ကတိက၀တ္ကို က်ိန္ဆို ေျပာၾကားရတာ ျဖစ္ပါ တယ္။ အေမရိကလို ႏိုင္ငံမ်ိဳးမွာေတာ့ ဘယ္ဘက္ လက္က သမၼာက်မ္းစာ စာအုပ္ကို လက္နဲ႕ထိကိုင္ ထားၿပီး ညာဘက္လက္ကို ေျမႇာက္ကာ က်မ္းက်ိန္လႊာ ရြတ္ဆိုရပါတယ္။ တခ်ဳိ႕ႏိုင္ငံေတြမွာ ေတာ့ ညာလက္က သမၼာ က်မ္းစာကို လက္နဲ႕ ထိကိုင္ ထားရတာပါ။ ဒါဟာ ဘာသာေရး အခမ္းအနား မ်ိဳးေတြမွာသာ မကဘဲ သမၼတ အျဖစ္ က်မ္းသစၥာ က်ိန္ဆိုပြဲလို တရား႐ံုးနဲ႕ အဆင့္ျမင့္႐ံုးေတာ္ ဆိုင္ရာ ကိစၥမ်ိဳးေတြမွာပါ သမၼာ က်မ္းစာကို သက္ေသအျဖစ္ အသံုးျပဳၿပီး က်ိန္ဆိုၾကေလ့ ရွိ တာပါ။

တကယ္လည္း က်မ္းက်ိန္တယ္ဆိုတာ ဘာသာေရးအေလ့အထကေန ဆင္းသက္ လာလို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ က်မ္းက်ိန္မႈကို ဘာသာ ေရးအျပဳအမူအျဖစ္သာ တခ်ဳိ႕က သေဘာထား ၾကၿပီး က်မ္းက်ိန္လႊာ မွန္ရင္လည္း ဘာသာေရး ဆိုင္ရာ ကတိက၀တ္လို႔ပဲ သေဘာထားၾကပါ တယ္။ တကယ္ေတာ့ Oath ေခၚတဲ့ က်မ္းက်ိန္ လႊာဆိုတာ ေဆးပညာရွင္ေတြအတြက္ က်င့္၀တ္ ျဖစ္တဲ့ Hippocratic Oath  လို၊ တပ္မေတာ္သား ေတြအတြက္ က်င့္၀တ္တစ္မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ Hittite Military Oath  လို၊ ႏိုင္ငံသားေတြ အတြက္  Oath of  Citizenship  လို၊ ႏိုင္ငံသား ေျပာင္းလဲခံယူ သူေတြအတြက္ Oath of Allegiance  လို၊ ႐ံုးေတာ္ လႊတ္ေတာ္မ်ားအတြင္း ၀င္ေရာက္ တာ၀န္ယူသူ ေတြအတြက္ က်င့္၀တ္ တစ္မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ Oath of Office လို က်မ္းက်ိန္လႊာေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိပါ တယ္။

ဘာသာေရးက်မ္းက်ိန္လႊာေတြမွာေတာ့ က်မ္းသစၥာက်ိန္ဆိုမႈကို ကိုယ့္အသက္၊ ကိုယ့္ ဘ၀ထက္ ပိုၿပီး အေလးထားရတာမ်ိဳးေတြ ရွိပါ တယ္။ ဥပမာ-အစၥလာမ္ဘာသာမွာေပါ့။ ဂရိ-ေရာမေခတ္မွာေတာ့ က်မ္းက်ိန္လႊာကို ဂ်ဴပီတာ ေက်ာင္းေတာ္ထဲက ဂ်ဴပီတာေက်ာက္တံုးကို ကိုင္ၿပီး က်ိန္ဆိုရကာ ဘာသာေရး၊ စာရိတၱေရးနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြအားလံုးကို အဲဒီက်မ္း က်ိန္လႊာနဲ႕ စုစည္းခ်ိတ္ဆက္ထားတာပါ။ ဒါ ေၾကာင့္ ဒီက်မ္းက်ိန္မႈကို ျပဳႏိုင္ဖို႔ အေျခခံတဲ့အရာ ကေတာ့ တရားမဥပေဒ၊ ရာဇ၀တ္ဥပေဒနဲ႕ ႏိုင္ငံ တကာဥပေဒေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဂ်ဴးဘာသာ ၀င္ေတြအဖို႕လည္း က်မ္းက်ိန္လႊာဓေလ့ဟာ အလြန္ကို နက္နက္ရႈိင္းရႈိင္း အျမစ္တြယ္ ေနတဲ့ ဓေလ့ပါ။

သူတို႕ကလည္း ခရစ္ယာန္ေတြလိုပဲ က်မ္းစာအုပ္ကို လက္တစ္ဖက္က ကိုင္ၿပီး သက္ေသထား က်မ္းက်ိန္ၾကရပါတယ္။ ခရစ္ယာန္ ဘာသာ၀င္ေတြမွာေတာ့ က်မ္းက်ိန္မႈကို မျပဳႏိုင္လို႔ ျငင္းဆိုတဲ့ Quaker  နဲ႕ Mennonite  အုပ္စုေတြ ရွိေနၿပီး သမိုင္း တစ္ေလွ်ာက္မွာ တရားရံုး ဆိုင္ရာ အျငင္းပြားမႈနဲ႕ အေရးယူမႈေတြ ျဖစ္ခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီေန႔ အခ်ိန္အခါမွာေတာ့ ၿဗိတိန္မွာ က်မ္းက်ိန္လႊာ အစား ခိုင္မာတဲ့ ကတိက၀တ္ ျပဳမႈ ဆိုတာကို အစားထိုး လုပ္ေဆာင္ခြင့္ ေပးထား ရၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိက ႏိုင္ငံမွာလည္း ဖြဲ႕စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒထဲမွာကို ခိုင္မာတဲ့ ကတိက၀တ္ ျပဳမႈကို လုပ္ပိုင္ခြင့္ ရွိတယ္လို႔ ထည့္သြင္း ေပးထားပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အခုအခ်ိန္အထိ ေတာ့ သမၼတ Franklin Pierce  သူ႕ရဲ႕သမၼတ အျဖစ္ က်မ္းသစၥာ က်ိန္ဆိုပြဲမွာ က်မ္းမက်ိန္ဘဲ ခိုင္မာတဲ့ ကတိက၀တ္ျပဳမႈ Affirmation   ကို ေဆာင္ရြက္ ခဲ့ပါတယ္။

တရား႐ံုးဆိုင္ရာ က်မ္းသစၥာ က်ိန္ဆိုမႈေတြမွာ ဘာသာေရး ဆိုင္ရာ အရာ၀တၳဳ ပစၥည္းတစ္ခုခုကို ကိုင္တြယ္ၿပီး က်ိန္ဆိုတာမ်ိဳး မလုပ္ၾကဘဲ ဥပေဒ စာအုပ္မ်ိဳးကို ကိုင္တြယ္ က်ိန္ဆိုခိုင္းတာမ်ိဳးေတြ သာ ရွိတတ္ၾကပါတယ္။ သက္ေသအရာ အျဖစ္ လည္း နတ္သိၾကားမ်ားဆိုတာထက္ ကမာၻေျမ ႀကီးကိုျဖစ္ေစ၊ ေမြးသမိခင္ကို ျဖစ္ေစ တိုင္တည္ သက္ေသတည္ကာ က်ိန္ဆိုခိုင္းတာမ်ိဳး ရွိတတ္ ၾကပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ က်မ္းသစၥာ က်ိန္ဆို မႈအားလံုးဟာ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ ႐ိုးသား ေျဖာင့္မတ္မႈ၊ တည္ၾကည္ သစၥာ ရွိမႈေတြကို ပိုၿပီး ခိုင္မာသြားေအာင္၊ အတည္တက် အတိအလင္း ျဖစ္ သြားေအာင္နဲ႕ အမ်ားကပါ အဲဒီ အခ်က္ကို လက္ခံ သေဘာ တူသြားေအာင္ ႀကိဳးပမ္းမႈသာ ျဖစ္ပါ တယ္။ က်မ္းစူးမစူး ဆိုတာထက္ ကိုယ့္ သစၥာခိုင္ ၾကည္မႈ ရွိ မရွိနဲ႕ ႐ိုးသားမႈ ရွိ မရွိဆိုတဲ့အခ်က္ကပဲ အေရးပါေနဆဲပါ။

တကယ္ေတာ့ အဆင့္ျမင့္တာ၀န္ကို ထမ္းရ သူျဖစ္ျဖစ္၊ ဘယ္လိုတာ၀န္မ်ိဳးကို ထမ္းရသူပဲ ျဖစ္ျဖစ္ အေရးႀကီးတာက က်မ္းသစၥာ က်ိန္ဆိုမႈ ဆိုတာထက္ ကိုယ္ ထမ္းေဆာင္ရမယ့္ တာ၀န္ ၀တၱရားနဲ႕ ကိုယ္ ကိုယ္စားျပဳရမယ့္ လူထုနဲ႕ေနရာ ေဒသစတာေတြ အေပၚ အ႐ိုးသားဆံုးနဲ႕ သစၥာအရွိ ဆံုး ေက်ပြန္ ထမ္းေဆာင္ဖို႕ကပဲ ပိုအေရးႀကီး ပါတယ္။ ဖူးငံုတို႔ အေနနဲ႕လည္း ႏိုင္ငံသား တစ္ ေယာက္ရဲ႕ ထမ္းေဆာင္ သင့္တဲ့ တာ၀န္ကို က်ရာ ေနရာ၊ ၾကံဳရာ ဇာတ္႐ုပ္မ်ားကေန အေကာင္းဆံုး၊ အ႐ိုးသားဆံုးနဲ႕ သစၥာ အရွိဆံုး ထမ္းေဆာင္ၾကျခင္း အားျဖင့္ ႏိုင္ငံသား သစၥာကို အစြမ္းကုန္ က်ိန္ဆို ႏိုင္ၾကပါေစေၾကာင္း အသိ ေပးလိုက္ရပါတယ္။

အယ္ဒီတာ
(Teen မဂၢဇင္း၊ဇြန္လ ၂၀၁၂)